Emre Aladağ
Yapay zeka çağında bağımsız düşünme, öğrenme ve karar verme becerilerinin karşı karşıya olduğu kritik riskler, uzmanlar tarafından masaya yatırıldı. Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, teknolojik dönüşümlerin insan hayatındaki etkilerine dikkat çekti.
Teknolojinin Evrimi ve Yapay Zeka Boyutu
Tarih boyunca yaşanan teknolojik gelişmelerin insanın bilgiyle kurduğu ilişkiyi kökten değiştirdiğini belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, matbaanın bilgiyi yaygınlaştırdığını ve makinelerin fiziksel emeği hafiflettiğini hatırlattı. İnternetin bilgiye erişimi hızlandırdığını ifade eden Süleymanlı, yapay zekanın ise bu süreçten farklı olarak yorumlama, muhakeme etme ve karar verme süreçlerine doğrudan müdahale ettiğini vurguladı.
Zihinsel Tembellik ve Bilişsel Bağımlılık Riski
Cemil Meriç’in "Düşünmek savaşmaktır" sözünün günümüzde yeniden büyük bir anlam kazandığını dile getiren Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, asıl tehlikenin teknolojinin kapasitesi değil, insanların zihinsel işlerin ne kadarını makinelere devrettiği olduğunu söyledi. Yeni kuşaklar için bu durumun sorgulama ve problem çözme becerilerini zayıflatabileceğini belirten Süleymanlı, sorumluluğun tamamen teknolojiye bırakılmasının bilişsel bağımlılığa dönüşeceği uyarısında bulundu.
"Öğrenme yalnızca doğru cevabı bulmak değildir." diyen Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, öğrenme sürecinin aramak, yanılmak, karşılaştırmak, şüphe etmek ve yeniden düşünmek unsurlarını barındırması gerektiğinin altını çizdi. Öğrencilerin ödevlerini kısa sürede hazırlayabildiğine ve kitap özetlerine hızla ulaşabildiğine dikkat çekti.
IQ Tartışmaları ve Çok Boyutlu Nedenler
Bazı ülkelerde IQ testlerindeki kuşaklar arası değişimlerin tek başına yapay zekaya bağlanamayacağını ifade eden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, bu tabloda eğitim kalitesi, dikkat dağınıklığı, sosyal medya alışkanlıkları ve uzun metin okuma oranlarındaki düşüşün de etkili olduğunu belirtti. Uzun süreli dikkat eksikliğinin yeni riskleri tetikleyebileceği kaydedildi.
Yapay Zekaya Doğru Soru Sorma Yöntemleri
Çözümün teknolojiden tamamen uzaklaşmak olmadığını savunan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, yapay zekanın düşüncenin yerine değil, onun ortağı konumuna getirilmesi gerektiğini aktardı. Bu kapsamda kullanıcılara şu stratejik sorular önerildi:
"Benim yerime düşün" yerine "Benim düşünceme itiraz et", doğru cevabı doğrudan istemek yerine başka hangi bakış açılarının mümkün olduğunu sorgulamak ve karar mekanizmasında gözden kaçırılan detayları aramak.
Eleştirel Düşünce ve Gelecek Vizyonu
Türkiye ve Türk dünyası açısından meseleye sadece teknolojik yatırımlar olarak bakılmaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, okuma, eleştirel düşünme ve araştırma kültürünün de aynı oranda geliştirilmesinin şart olduğunu kaydetti. Açıklama şu dikkat çekici soruyla tamamlandı: "Geleceğin temel sorusu makinelerin ne kadar akıllı olacağı değil; yapay zeka bizim yerimize düşündükçe, biz kendimiz düşünmeye devam edecek miyiz?"