Emre Aladağ
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Başkanı Ngozi Okonjo-Iweala, kurumun her yıl düzenlediği Kamu Forumu kapsamında yaptığı değerlendirmede, küresel ticaretin yüzde 72'sinin DTÖ'nün kural bazlı sistemi çerçevesinde gerçekleştiğini vurguladı.
Küresel Ticarette Direnç ve Büyüme Tahminleri
Sistemin temelinin dayanıklı ve güçlü olduğunu belirten Ngozi Okonjo-Iweala, şirketlerin bu sistemi aktif olarak kullanmaya devam ettiğini söyledi. Geçen yıl küresel mal ticaretinin yüzde 4,6 oranında büyüme kaydettiğini hatırlatan Ngozi Okonjo-Iweala, bu yılın tamamında ise mal ticaretinin yüzde 1,9 büyüyeceğini öngördüklerini ifade etti.
Yılın ilk çeyreğindeki büyümenin yüzde 3,2 seviyesinde gerçekleştiğini aktaran Ngozi Okonjo-Iweala, tarifelerin ve diğer olumsuz gelişmelerin ticareti etkilemesine rağmen yapay zeka ürünlerinin büyüme sürecine önemli bir katkı sunduğunu kaydetti.
"Ticareti tarifeler ve diğer negatif gelişmeler etkiliyor ancak hala dinamik. Yapay zeka ürünlerini kapsayan ticaret de bu büyümeye önemli katkı sağlıyor."
Yapay Zeka Ticaretindeki Riskler ve Sürdürülebilirlik
Yapay zekaya hizmet eden yarı iletken çipler ve işlemciler gibi ürünlerin yaklaşık 3 trilyon dolarlık ticaretini düşük veya sıfır gümrük vergisiyle düzenleyen bir anlaşmanın bulunduğunu belirten Ngozi Okonjo-Iweala, bu alanda iki noktada temkinli olunması gerektiğinin altını çizdi.
İlk hususun bu durumun sürdürülebilirliği olduğunu, ikincisinin ise yapay zeka sektörünün ilerleyen bir noktada patlama yaşayıp yaşamayacağı olduğunu dile getiren Ngozi Okonjo-Iweala, bu ivmenin ne kadar devam edeceğini henüz bilmediklerini ifade etti.
Öte yandan yapay zeka ürünlerine yönelik ticaretin kapsayıcılığının sorgulanabileceğini belirten Ngozi Okonjo-Iweala, bu ticaretin sağladığı faydaların büyük kısmının Kuzey Amerika ve Doğu Asya bölgelerine gittiğini aktardı.
"Ancak yapay zeka ürün ticaretinde iki noktada temkinli olmamız lazım. İlki, bu durum sürdürülebilir mi ve ikincisi de yapay zeka ileride bir noktada patlayacak mı?"
Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu'daki Tedarik Krizi
Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu bölgesindeki gelişmelerin küresel ticarette 80 yılın en büyük aksaklığına yol açtığını belirten Ngozi Okonjo-Iweala, DTÖ'nün 166 üye ülkesinin bu durumdan duyduğu endişeyi dile getirdi.
Yüksek gıda ve enerji stokları sayesinde krizin etkilerinin şu ana kadar bir ölçüde hafifletildiğini söyleyen Ngozi Okonjo-Iweala, durumun uzaması halinde enerji fiyatlarının tırmanacağını vurguladı.
"Petrol fiyatları varil başına 90 dolara ulaştığında ticarette büyümede 0,5 puanlık düşüşe yol açabileceğini öngörmüştük ve fiyatlar şu an bu seviyeyi aşmış durumda. Özellikle gübre ve gıda fiyatları noktasında çok endişeliyiz."
Sektörün alternatif uyum yolları aradığını fakat bu durumun daha yüksek maliyetler doğurduğunu anlatan Ngozi Okonjo-Iweala, birçok ülkenin ekonomilerini bu tür risklerden korumak adına önlemler almaya çalıştığını sözlerine ekledi.
DTÖ'de Reform Gündemi ve Beklentiler
Üye ülkelerin en önemli gündem maddelerinden biri olan reform tartışmalarına da değinen Ngozi Okonjo-Iweala, ticaret kurallarının 21. yüzyıl şartlarına uymadığı yönündeki eleştirilere açık olduklarını belirtti.
Gelişmekte olan ülkelerin bazı mevcut kurallardan dezavantaj yaşadığını kaydeden Ngozi Okonjo-Iweala, yeni dönemin getirdiği fırsatlardan yararlanabilmek adına güçlendirilmiş kurallara sahip yeni bir Dünya Ticaret Örgütü inşasına ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
"Gelişmekte olan ülkelerin geride kalmak yerine, güçlendirilmiş kurallara sahip yeni ve daha sağlam bir DTÖ’nün inşasına katılarak büyük fayda sağlayabilmeleri için reformlara ihtiyacımız var."
Öte yandan Dünya Ticareti Raporu sonuçlarına göre, çok taraflı işbirliğinin zayıflaması ve kuralların modernize edilmemesi durumunda küresel büyümede 2050 yılına kadar yüzde 10'a varan potansiyel fırsat kayıpları yaşanabileceği öngörülüyor.