Emre Aladağ
Küresel piyasalarda, önde gelen merkez bankalarının faiz kararları haftanın ana gündem maddesini oluştururken, jeopolitik riskler ve enflasyon baskıları varlık fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici oldu.
ABD Merkez Bankası'ndan Sürpriz Faiz Artırımı
ABD Merkez Bankası (Fed) 2023 yılından bu yana ilk kez faiz artırımına giderek politika faizini piyasa beklentileri doğrultusunda 25 baz puan artırdı ve yüzde 3,75-4 aralığına çekti.
Faiz kararını oy birliğiyle alan Fed, en son Temmuz 2023 döneminde yüksek enflasyonla mücadele kapsamında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 5,25-5,50 aralığına yükseltmişti.
Fed tarafından yayımlanan resmi açıklamada, ekonomik faaliyetin sağlam bir hızda genişleme kaydettiğine dikkat çekildi.
Verimlilik artışının güçlü, sermaye yatırımlarının ise sağlam olduğunun vurgulandığı açıklamada, istihdam artışlarının iş gücündeki büyüme ile aynı paralellikte ilerlediği ve işsizlik oranında önemli bir değişim yaşanmadığı aktarıldı.
Fed'in Enflasyon Tahminleri ve Nokta Grafiği
Bankanın güncellenen enflasyon tahminleri bu yıl için yüzde 3,6 oranından yüzde 3,7 seviyesine yükseltilirken, 2027 yılı için yüzde 2,3 olarak korundu.
Enflasyon beklentisini 2028 yılı için yüzde 2'den yüzde 2,1 seviyesine revize eden Fed, 2029 yılı için ise yüzde 2 oranını öngördü.
Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) üyelerinin geleceğe dönük faiz beklentilerini yansıtan nokta grafiği, kurum bünyesindeki 18 yetkiliden 16'sının bu yıl içinde en az bir faiz artışı daha beklediğini ortaya koydu.
Fed Başkanı Warsh ve Trump'ın Değerlendirmeleri
Fed Başkanı Kevin Warsh düzenlediği basın toplantısında mevcut ekonomik tabloya dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu.
"Gerçek şu ki enflasyon çok yüksek ve çok uzun süredir böyle." şeklinde konuşan Kevin Warsh, bu yaz duyurulan enflasyon verilerinin temel eğilimlerde kayda değer bir iyileşme barındırmadığını ifade etti.
Kevin Warsh, bugünkü faiz artırımı kararının fiyat istikrarını tesis etme yolunda atılan doğru bir adım olduğunu vurguladı.
ABD Başkanı Donald Trump ise Fed'in attığı bu adımın hemen ardından sosyal medya ve basın yoluyla tepki göstererek, faiz oranlarının yüzde 1 seviyesine veya daha aşağıya çekilmesi çağrısında bulundu.
Dolar Endeksi, Petrol ve Tahvil Piyasaları
Fed'in sıkı para politikası duruşunu sürdüreceğine yönelik beklentilerin gücünü korumasıyla birlikte dolar endeksi haftalık bazda yüzde 1 oranında artış kaydettikten sonra 100,2 seviyesine ulaştı.
Suudi Arabistan ile Yemen'deki Husiler arasındaki çatışma ortamına dair endişeler devam etmesine karşın, Orta Doğu bölgesinden küresel piyasalara petrol sevkiyatı hususunda alternatif güzergahlar bulunabileceği beklentisi fiyatları aşağı çekti.
Kasım vadeli Brent petrol ün varil fiyatı haftayı yüzde 1,4'lük düşüşle 103,2 dolardan tamamladı.
Orta Doğu hattındaki jeopolitik gerilimlerin enflasyonist baskıları kalıcı kılacağı kaygısıyla ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5,04 oranını görerek 2007 yılından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı ve haftayı yüzde 5 sınırında kapattı.
Petrol fiyatlarındaki gerileme kıymetli madenleri olumlu etkilerken, altının onsu haftayı yüzde 0,7 kazançla 4 bin 378 dolardan bitirdi.
Fed politikalarındaki belirsizliklerin geride kalması ve petrol fiyatlarının düşmesi destekleyici unsurlar olarak öne çıkarken; yapay zeka şirketlerinin teknoloji geliştirme temposunu yavaşlatacağına dair endişeler, Orta Doğu'daki tansiyonun düşmemesi ve yüksek tahvil faizleri küresel ölçekte risk iştahını baskıladı.
New York Borsasında Karışık Seyir
Geçerli haftalık periyotta New York borsası endeks bazında karışık bir grafik çizdi.
Haftalık kapanışlara göre S&P 500 endeksi yüzde 0,08 ve Dow Jones endeksi yüzde 1,69 değer kaybederken, Nasdaq endeksi yüzde 0,72 oranında değer artışı kaydetti.
Gelecek hafta salı günü Richmond Fed imalat endeksi, çarşamba günü imalat sanayi endeksi, perşembe günü haftalık işsizlik maaşı başvuruları ve yeni konut satışları ile cuma günü dayanıklı mal siparişleri ve Michigan Üniversitesi tüketici güven endeksi açıklanacak.
Avrupa Borsalarında Yön Arayışı ve İngiltere Kararı
Avrupa borsalarında geçen hafta genel olarak yön arayışı hakim olurken, petrol fiyatlarındaki düşüş piyasalara destek sağladı.
Buna karşın bölgedeki merkez bankalarının faiz artırımlarını sürdüreceğine dair beklentilerin güç kazanması yatırımcıların risk iştahını törpüledi.
İngiltere Merkez Bankası (BoE), politika faizini piyasa beklentileriyle uyumlu biçimde yüzde 3,75 seviyesinde sabit tutma kararı aldı.
BoE Para Politikası Kurulu açıklamasında, kurul üyelerinden BoE Başkanı Andrew Bailey dahil 6 ismin faizin yüzde 3,75'te tutulması, 3 ismin ise 25 baz puan artırılarak yüzde 4'e çıkarılması yönünde oy kullandığı bildirildi.
BoE Başkanı Andrew Bailey konuya ilişkin olarak, "Orta Doğu'daki çatışmanın, uzun bir süre devam etmesi ve ikinci tur etkilerin ortaya çıkma riskinin artması halinde, para politikasının sıkılaştırılması gerekebilir." açıklamasında bulundu.
Avrupa'da Enflasyon ve Tarifeler Gündemi
Makroekonomik veri akışında Avro Bölgesi'nin ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık bazda yüzde 0,4 artarak beklentileri karşılarken, yıllık bazda yüzde 3,2 ile beklentilerin hafif altında gerçekleşti.
Diğer taraftan ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa Birliği (AB) yönetiminin Kanada'nın ilk "ortak üye" olmasını desteklemesine sert tepki gösterdi.
Donald Trump, bu hamlenin "düşmanca hareket" olduğu kanaatine varması durumunda Avrupa'ya ağır tarifeler uygulayacağını veya bölge ile ticareti tamamen durduracağını belirterek gümrük vergisi gerilimlerini yeniden tetikledi.
Gelecek hafta salı günü tüketici güven endeksi, çarşamba günü Avro Bölgesi, Almanya ve İngiltere imalat sanayi PMI, perşembe günü Ifo iş dünyası güven endeksi ve cuma günü Almanya'da GfK tüketici güveni kamuoyuna duyurulacak.
Haftalık bazda İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,08 değer kazanırken; Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 1,40, İtalya'da MIB 30 endeksi yüzde 1,84 ve Almanya'da DAX endeksi yüzde 1,03 oranında değer kaybetti.
Asya Borsaları ve Japonya Merkez Bankası Hamlesi
Asya borsaları, petrol fiyatlarının gerilemesine rağmen 100 dolar eşiğinin üzerinde kalmayı sürdürmesi ve jeopolitik risklerin varlığı nedeniyle karışık bir seyir izledi.
Japonya Merkez Bankası (BoJ), politika faizini 25 baz puanlık artışla son 31 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 1,25 oranına çıkardı.
Bankanın faiz kararını 7'ye karşı 2 oyla aldığı açıklandı.
BoJ, ekonomik aktivite ve finansal koşullardaki gelişmelere paralel olarak faiz artırımlarının devam edebileceğini duyurdu.
Ancak faiz artırım kararının oy birliğiyle alınmamış olması, bankanın sıkı para politikasını sürdürme kararlılığına dair belirsizlik yaratarak yenin değer kaybetmesine yol açtı.
Japonya'da ağustos ayı enflasyon oranı yüzde 1,9 seviyesiyle beklentilerin hafif altında kaldı.
Çin'de ağustos ayına ilişkin işsizlik oranı yüzde 5,3 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşirken, sanayi üretimi ise yüzde 5,2 oranında arttı.
Açıklanan bu veriler Çin ekonomisindeki toparlanma sorunlarının sürdüğünü gösterirken, Pekin yönetiminin ekonomik aktiviteyi desteklemek için daha fazla mali teşvik açıklaması yönündeki piyasa baskısının artması bekleniyor.
Haftalık kapanışlarda Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 0,2, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,22 gerilerken; Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,57 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,61 oranında değer kazandı.
Asya bölgesinde gelecek hafta perşembe günü Japonya'nın imalat sanayi PMI verisi izlenecek.
Borsa İstanbul'da Sert Düşüş ve Yurt İçi Gelişmeler
Yurt içi piyasalarda satış ağırlıklı bir seyrin hakim olduğu Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi haftalık bazda yüzde 8,18 değer kaybederek 13.284,42 puandan kapandı.
Dolar/TL kuru ise haftayı önceki haftalık kapanış seviyesinin yüzde 0,52 üzerinde 48,7649 seviyesinden tamamladı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), likidite koşullarının yakından izlendiğini ve piyasa istikrarı için gerek görülmesi halinde her türlü ek tedbirin hızla devreye alınacağını bildirdi.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 7 portföy yönetim şirketinin Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'nda işlem gören bütün yatırım fonlarının işleme kapatılmasına ve bazı fonların tasfiye edilmesine hükmetti.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ise bankaların 16 Eylül tarihinden sonra geri aldıkları kendi paylarının yıl sonuna kadar çekirdek sermayeden indirim kalemi olarak değerlendirilmemesine ve kredi ile piyasa riskine esas tutar hesaplamalarında hesaba katılmasına gerek görülmediğini kararlaştırdı.
Yaşanan piyasa dalgalanmalarına ilişkin açıklamalarda bulunan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, finansal piyasalardaki hareketliliğin temelinde sınırlı sayıdaki fonda yaşanan kredi ve likidite sorunlarının yattığını belirtti.
Mehmet Şimşek, "Genele yayılmış bir sistemik risk söz konusu değil. Borsada ve piyasada yapısal sorun yok." değerlendirmesinde bulundu.
Yurt içinde gelecek hafta pazartesi günü reel kesim güven endeksi ile kapasite kullanım oranı, salı günü ise tüketici güven endeksi yatırımcıların odak noktasında yer alacak.