Okan AVŞAR
Küresel piyasalar, rekor seviyelere ulaşan tahvil getirileri ve yoğunlaşan jeopolitik gelişmelerin gölgesinde haftayı hareketli kapatıyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasındaki müzakere haberleri enerji fiyatlarındaki yükselişi frenlerken, yurt içinde Borsa İstanbul (BIST 100) günü yüzde 2,74'lük sert bir düşüşle 12.888,33 puandan tamamladı.
Orta Doğu'da Çözüm Sinyalleri ve Petrol
Washington ve Tahran yönetimlerinin Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine tekrar açılması amacıyla kademeli bir mutabakat üzerinde çalıştığına dair iddialar, küresel tahvil piyasasındaki yoğun satış dalgasını bir miktar yavaşlattı. Yaşanan bu sıcak gelişmelerin ardından Brent petrol varil fiyatı yüzde 0,9 oranında değer kaybederek 105,6 dolar seviyesine geriledi.
Diplomatik sürece ilişkin olumlu bir mesaj da İran cephesinden geldi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin masada kalmaya istekli olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"İran, ABD ile savaş peşinde değil."
Enerji fiyatlarındaki bu kısmi rahatlamaya rağmen, arz güvenliğine dair risklerin enflasyonist baskı yaratmaya devam edeceği öngörülüyor. Uzmanlar, bu tablonun başta ABD Merkez Bankası (Fed) olmak üzere küresel aktörleri daha sert para politikası adımları atmaya zorlayabileceği konusunda uyarıyor.
ABD-Çin Hattında Ticaret İyimserliği
Piyasaların radarındaki bir diğer kritik gelişme ise Donald Trump ile Şi Cinping arasında gerçekleşen zirve oldu. Beyaz Saray'da verilen özel akşam yemeğinde bir araya gelen iki lider, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ilişkilerin geleceğine dair iyimser bir tablo çizdi.
İkili temasların giderek daha pozitif bir zemine oturduğunu belirten Trump, düşüncelerini şu sözlerle aktardı:
"İki ülkenin liderleri olarak farklı sistemleri temsil ettiğimizi biliyoruz; ancak halklarımız arasındaki bağlar devam ediyor. İlişkilerimiz hiç bu kadar iyi olmamıştı."
Çin lideri Şi ise tarafların yepyeni bir ticari düzenleme üzerinde mutabık kaldığını duyurdu. Analistler, ticaret savaşlarındaki ateşkesin 10 Ocak tarihine kadar uzatılmasının küresel ticarete nefes aldırdığını, ancak nadir toprak elementleri gibi stratejik alanlarda risklerin masada kalmaya devam ettiğini belirtiyor.
Küresel Piyasalarda Faiz ve Veri Baskısı
Dün yüzde 5,23 oranına tırmanarak son on dokuz yılın zirvesini test eden ABD 10 yıllık tahvil faizi, yeni işlem gününde yüzde 5,19 bandında dengelenme çabasında. Fed'in şahin tutumunu sürdüreceği beklentisiyle Dolar Endeksi dört günlük yükseliş serisinin ardından 101,3 seviyesinde yatay bir seyre geçti.
Tahvil faizlerindeki tırmanışın alternatif getiri baskısı yarattığı altının ons fiyatı ise yüzde 0,3'lük değer kaybıyla 4 bin 260 dolardan işlem görüyor. Hisse senedi piyasalarında ise New York borsası teknoloji hisselerinin öncülüğünde toparlanmaya çalışırken, Dow Jones yüzde 0,31 geriledi; S&P 500 ve Nasdaq ise yatay kapandı.
Makroekonomik tarafta ABD'nin ikinci çeyrek cari işlemler açığı yüzde 15,7 genişleyerek 246 milyar dolara ulaştı. 19 Eylül haftasında 197 bin kişiyle beklentilerin altında kalan ilk işsizlik maaşı başvuruları, istihdam pazarının gücünü koruduğuna işaret ederken; ağustos ayına ait yeni konut satışları da yüzde 6,4'lük artışla tahminleri geride bıraktı.
Avrupa'da Enerji Endişesi ve Rus Rafinerilerine Saldırı
Avrupa pay piyasalarında ise artan jeopolitik riskler ve yüksek seyreden enerji faturalarının etkisiyle negatif bir eğilim hakimdi. Gün sonu kapanışlarında Almanya (DAX 40) yüzde 0,57, Fransa (CAC 40) yüzde 0,52, İngiltere (FTSE 100) yüzde 0,24 ve İtalya (FTSE MIB 30) yüzde 0,85 oranında değer kaybetti.
Bölge genelinde, ABD'nin dizel yakıt ihracatına yeni kısıtlamalar getirebileceği yönündeki haber akışı, halihazırda darboğazda olan Avrupa enerji pazarını daha da zorlayacağı endişesiyle satışları hızlandırdı.
Enerji güvenliğini sarsan bir diğer gelişme ise Rusya cephesinde yaşandı. Ülkenin Perm bölgesinde yer alan dev tesis Permnefteorgsintez insansız hava araçlarının (İHA) hedefi olurken, Rostov kentindeki Novoşahtinsk Petrol Rafinerisi aldığı fiziki hasar sebebiyle üretim faaliyetlerini geçici olarak askıya aldı.
Ukrayna'ya Fon ve Gazze Tepkisi
Diplomasi cephesinde Avrupa Birliği (AB) Konseyi, savaşın gölgesindeki Kiev yönetimine destek olmak amacıyla Ukrayna Fonu üzerinden yaklaşık 3 milyar avroluk yeni bir kaynak sağlanmasını resmi olarak onayladı.
Uygulamaya konulan sekizinci düzenli ödeme planı kapsamındaki bu kaynağın yaklaşık 800 milyon avroluk kısmının, ilk defa doğrudan Ukrayna Destek Kredisi mekanizmasından finanse edileceği bildirildi.
Öte yandan İngiltere Başbakanı Andy Burnham, İsrail'in Batı Şeria ve Gazze'de yürüttüğü askeri operasyonlara karşı net bir duruş sergiledi. Sürece sessiz kalmayacaklarının altını çizen Burnham, durumu şu şekilde değerlendirdi:
"Çocuklar da dahil olmak üzere çok fazla insan öldü. Çok az yardım bölgeye girebiliyor. Bu durum çok uzun zamandır devam ediyor."
Asya Borsaları ve Japon Yeni Hareketliliği
Asya pazarında, Çin ve Güney Kore piyasalarının resmi tatil sebebiyle kapalı olması işlem hacimlerinin son derece sığ kalmasına yol açtı. Bölgede açık olan tek büyük pazar konumundaki Japonya'da ise risk iştahı güçlü kalmaya devam etti.
Kapanışa doğru Japonya'nın Nikkei 225 endeksi günü yüzde 1,3 kazançla tamamlarken, Hong Kong'daki Hang Seng endeksinde yüzde 1,8'lik bir kayıp yaşandı.
Döviz cephesinde ise son günlerde hızla değer kaybeden Japon yeni, ekonomi yönetiminin piyasaya müdahale edeceği söylentileriyle yönünü yukarı çevirdi. Dolar/yen paritesi, beş günlük soluksuz yükselişin ardından yüzde 0,4 oranında düşerek 158,18 seviyesine indi.
Yurt İçi Piyasalar ve Fon Soruşturması
Yurt içi pay piyasaları satıcılı bir seansı geride bıraktı. BIST 100 endeksi günü ciddi bir geri çekilmeyle kapatırken, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) ekim vadeli BIST 30 kontratı normal seansın ardından akşam işlemlerini yüzde 0,07'lik cılız bir artışla noktaladı.
Kamuoyunun yakından takip ettiği yüksek getirili fon soruşturmaları hakkında bir değerlendirme yapan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, adli makamların titiz bir süreç yürüttüğünü belirterek şu güvenceyi verdi:
"Yargımız aynı şekilde kapsamlı bir soruşturma başlattı, bazı gözaltılar ve tutuklamalar oldu. Şunun bilinmesini isterim. Sorumluluğu olan kim varsa, bunlardan hukuk önünde hesap sorulacaktır."
Döviz piyasasında ise Dolar/TL paritesi, perşembe gününü 48,8910 bandından tamamladıktan sonra, yeni günde bankalararası piyasa açılışında yüzde 0,2'lik hafif bir primle 48,9580 seviyesinden işlem görüyor.
Piyasalarda Bugün İzlenecek Veriler
Uzmanlar, yurt içinde bugün kayda değer bir veri akışının bulunmadığını, dış piyasalarda ise sabah saatlerinde (09.00) açıklanacak olan Almanya ekim ayı GfK tüketici güven endeksinin piyasaların ilk odağı olacağını belirtiyor.
Öğleden sonraki bölümde ABD makro verileri fiyatlamalara yön verecek. Saat 15.30'da ağustos ayı ABD dayanıklı mal siparişleri verisi, 17.00'de ise eylül ayı Michigan tüketici güven endeksi ile aynı aya ait enflasyon beklentisi rakamları yatırımcıların merceğinde olacak.
Teknik analistler, yurt içi piyasalarda zayıf seyrin devam etmesi halinde BIST 100 endeksinde 12.800 ve 12.700 puan seviyelerinin kritik destek bölgeleri olduğunu, olası bir tepki alımında ise 13.000 ile 13.100 puanlık bant aralığının direnç olarak takip edileceğini vurguluyor.