Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 95 Yaşında: Kuruluşundan Bugüne Tarihi Yolculuk

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), faaliyetlerine resmen başlamasının 95. yıl dönümünü kutluyor. Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki bağımsız para politikası eğilimleri ve Kurtuluş Savaşı ile elde edilen siyasi egemenliği iktisadi bağımsızlıkla pekiştirme amacı, kurumun temelini atan süreci hızlandırdı.

Kuruluş Süreci ve Uluslararası Uzman Raporları

Konu ilk kez 1923 yılındaki İzmir İktisat Kongresi'nde milli bir devlet bankası ihtiyacıyla gündeme taşındı. Dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda tarafından 1927 senesinde meclise sunulan yasa taslağı onaylandı. Kuruluş aşamasında yabancı ülkelerin merkez bankalarıyla istişareler yürütüldü.

Bu çalışmalar doğrultusunda 1928'de Hollanda Merkez Bankası Başkanı Dr. Gerard Vissering ülkeye çağrıldı. Hazırladığı "Türkiye'de Nakit İstikrarı ve Bir Merkezi İhraç Bankası Tesisi" başlıklı raporunda hükümetten bağımsız bir yapı tavsiye edildi. Bir sene sonra gelen İtalyan uzman Kont Volpi ise Türk lirasının dengesi adına bu teşkilatın zorunlu olduğunu aktardı.

Yasal Çerçeve ve Banknot Matbaasının Faaliyete Geçişi

Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un sunduğu katkılarla oluşturulan yasa tasarısı, TBMM tarafından 11 Haziran 1930 tarihinde onaylandı. 1715 sayılı kanun 30 Haziran 1930'da Resmi Gazete'de ilan edildi. Dağınık yetkilerin tek çatı altında birleşmesiyle kurum, 3 Ekim 1931'de kapılarını açtı.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında kamu finansmanı açıklarını karşılama rolü üstlenen banka, 1950'li senelerde kalkınma hedeflerini fonladı. Hazineye sağlanan kısa vadeli avanslarla kaynaklar kamuya aktarıldı. 1955 yılında kurulan banknot matbaası sayesinde, 1958 yılından itibaren paralar yurt içinde basılmaya başlandı.