Değer Hareketi'nden Tütün Kontrolü Araştırması: Mekanların Yüzde 75,6'sında Kanun İhlali Var

Eğitim, sağlık ve çevre gibi farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında buluşturan Değer Hareketi, tütün kontrolünün güçlendirilmesi amacıyla 15 Eylül tarihinde Ankara Kült Kavaklıdere’de gerçekleştirilen lansmanla kamuoyuna tanıtıldı. 4207 sayılı Kanun başta olmak üzere tütün kontrol mekanizmalarının etkin biçimde uygulanmasına katkı sunmayı hedefleyen hareket, toplumun temiz hava hakkını savunmaktadır.

Saha Araştırması Bulguları ve Uygulama Açığı

Mevcut yasal çerçevenin sahadaki uygulama düzeyini değerlendirmek üzere, Değer Hareketi’nin lansmanında Design Araştırma iş birliğiyle Kasım 2025 ile Mart 2026 tarihleri arasında Ankara, İstanbul ve İzmir’de yürütülen saha çalışmasının sonuçları paylaşıldı. Toplam 475 kafe, restoran ve barı kapsayan araştırmanın bulguları, güçlü yasalara rağmen dumansız hava sahası uygulamalarında belirgin bir boşluk bulunduğunu gösteriyor.

Incelenen mekânların yüzde 75,6’sında, yani her dört mekânın yaklaşık üçünde kanuni yükümlülüklerden en az birinin ihlal edildiği tespit edildi. Ayrıca mekânların yüzde 89’unda masalarda kül tablası bulunduğu, yüzde 27,6’sında ise zorunlu “Sigara İçilmez” levhasının yer almadığı belirlendi.

Levhaların bulunduğu kapalı alanların yüzde 39,4’ünde tütün ürünü tüketiminin sürdüğü, levha içeren noktaların yüzde 11,9’unda ise işaretlerin ilgili mevzuat ve standartlara tam uygun olmadığı saptandı. Daha önce denetlenen mekânlara gerçekleştirilen takip ziyaretlerinin tamamında sigara kullanımına ilişkin ihlallerin devam ettiği görüldü.

Tütün Kontrolü İçin Ortak Akıl ve Uzman Görüşleri

Lansman, Uluslararası Stratejist Eda Zaloğlu’nun hareketin temel değerlerini ve hedeflerini paylaştığı sunumla başladı. Ardından düzenlenen “Ortak Nefes, Ortak Gelecek: Tütün Kontrolü İçin Kolektif Akıl” başlıklı panelde, tütün kontrolü hukuki, sağlık, iletişim ve gençlik perspektiflerinden ele alındı.

Düzce Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi (DÜBAM) Müdürü Prof. Dr. Tijen Acar, pasif içiciliğin sağlık üzerindeki etkilerine ve koruyucu sağlık politikalarının önemine değindi. Avukat Senem Yılmazel ise endüstrinin sorumluluk almayan yaklaşımına karşı yürüttüğü başarılı dava sürecini aktardı.

Gençlik Servisleri Merkezi Temsilcisi Öyküm Bağcı, gençlerin çözüm üreten paydaşlar olarak konumlandırılması gerektiğini vurguladı. Köşe yazarı ve İletişim Uzmanı Arzu Çekirge Paksoy, iletişimin tütün kontrolündeki dönüştürücü rolünü değerlendirirken, Dumansız Gençlik Girişimi Temsilcileri İkragül Yener ve Özgür Özdemir tütün endüstrisinin yeni nesil ürün stratejilerine dair kanıtlar sundu.

Aylık Paydaş Toplantıları ve Değer Hareketi Vizyonu

Değer Hareketi, Eylül ayı itibarıyla sağlık, akademi, sivil toplum, eğitim, çevre, yerel yönetimler, medya, özel sektör ve gençlik aktörlerini aylık paydaş toplantılarında bir araya getirecek. Bu toplantılarda sorunlar değerlendirilerek ortak savunuculuk alanlarına dönüştürülecek.

Tütün ve nikotin ürünlerinin etkilerini görünür kılmayı amaçlayan sivil toplum hareketi, araştırma bulgularını karar vericileri harekete geçirecek bütüncül bir strateji çerçevesinde sunmaya devam ediyor.