Emre Aladağ
Anadolu Ajansı muhabirinin Dünya Bankası tarafından yayımlanan "Dünya Kalkınma Raporu 2026: Yapay Zekanın Vaadi" başlıklı çalışmadan derlediği bilgilere göre, yapay zeka altyapısının kontrolü büyük ölçüde yüksek gelirli ülkelerdeki az sayıda büyük şirketin elinde bulunuyor. Gelişmekte olan ekonomilerin kısa vadede bulut çözümlerine yönelmesi öngörülürken, orta gelirli ülkelerdeki yerel veri merkezleri kritik önem taşıyor.
Küresel Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yüzde 40 Pay
Yerel veri merkezleri, veri transferini hızlandırarak uygulamaların kullanıcılara daha çabuk yanıt vermesini sağlıyor. Hükümetler yabancı yatırımları kolaylaştırarak hesaplama kapasitesini artırırken, gelişmekte olan ülkeler küresel yeni veri merkezi yatırımlarından yaklaşık yüzde 40 pay alıyor. Daha küçük ekonomiler ise ortak kurallar ve bölgesel ortak finansman modelleriyle maliyetleri düşürebiliyor.
Bu yaklaşımın somut bir örneği olarak Afrika Birliği'nin bölgesel veri merkezlerini birlikte finanse etme çalışmaları gösteriliyor. Uzmanlar, bu tür hamlelerin maliyet yükünü hafiflettiğini belirtiyor.
ABD'li Şirketlerden 750 Milyar Dolarlık Altyapı Bütçesi
İleri düzey yapay zeka sistemleri için yarı iletkenler, devasa veri tabanları ve nitelikli insan gücüne yüksek bütçeler ayrılması gerekiyor. ABD merkezli en büyük yapay zeka şirketlerinin 2026 yılında altyapı alanında 750 milyar doların üzerinde harcama yapması planlanıyor. Öngörülen bu devasa rakamın, pek çok gelişmekte olan ülkenin yıllık gayri safi yurt içi hasılasını geride bırakması dikkat çekiyor.
Söz konusu küresel şirketler, modellerin eğitilmesi ve aktif kullanıma alınması için gereken dev ölçekli bulut altyapılarını yönetiyor. Bu durum donanım ve donanım ürünleri pazarındaki yoğunlaşmayı artırıyor.
Donanım İhracatında Öne Çıkan Gelişmekte Olan Ülkeler
Dünya Bankası verilerine göre, yapay zeka donanım ürünlerinin küresel ihracatının yaklaşık yarısı gelişmekte olan ülkeler tarafından gerçekleştiriliyor. Bu alanda özellikle Çin, Meksika, Malezya, Vietnam ve Tayland aktif bir rol üstleniyor.
Söz konusu pazarlar yarı iletkenler, elektronik bileşenler ve veri merkezi donanımlarına gelen artan yatırımlardan doğrudan yararlanıyor. Ancak bu büyüme, yüksek elektrik tüketimi nedeniyle enerji maliyetleri üzerinde yukarı yönlü riskler de doğurabiliyor.
AIPA Başkan Yardımcısı Gökhan Varan'ın Değerlendirmeleri
Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) Başkan Yardımcısı Gökhan Varan, Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada, sektördeki rekabetin artık sadece algoritmalarla sınırlı kalmadığını vurguladı. Gökhan Varan, altyapının bir bütün olarak ele alınması gerektiğini belirtti.
"Gelişmekte olan ülkeler açısından veri merkezi yatırımlarındaki artışın arkasında büyüyen dijital pazarlar, yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik talep, yatırım maliyetleri, enerji erişimi ve veri egemenliği ihtiyacı bulunuyor."
Gökhan Varan, veri merkezi yatırımlarının tek başına yeterli olmadığını şu sözlerle ifade etti:
"Öte yandan, veri merkezi yatırımını tek başına bir başarı göstergesi olarak görmemek gerekiyor. Kritik olan, bu altyapının yerel şirketlerin hesaplama kapasitesine erişimini artırması, yapay zeka girişimlerini desteklemesi ve ülkede ekonomik değer üreten bir teknoloji ekosistemi oluşturmasıdır."
Türkiye'nin Stratejik Konumu ve 2030 Hedefleri
Gökhan Varan, Türkiye'nin coğrafi avantajları sayesinde küresel yatırımlardan daha fazla pay alabileceğini aktardı. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı çerçevesinde atılan adımlara dikkat çekti.
"Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki stratejik coğrafi konumu, geniş dijital pazarı, telekomünikasyon altyapısı ve gelişen teknoloji ekosistemi önemli avantajlar sağlıyor. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nda veri merkezi kapasitesinin 2030'a kadar en az 1 gigavata çıkarılması ve yapay zeka, bulut teknolojileri ve dijital altyapıda en az 10 milyar dolarlık özel yatırımın harekete geçirilmesi hedefleri stratejik öneme sahip."
Gökhan Varan açıklamasını şu değerlendirmeyle tamamladı:
"Türkiye açısından asıl hedef veri merkezlerine sadece 'ev sahipliği yapmak' değil, hesaplama kapasitesini yerli yapay zeka üretimine, AR-GE’ye ve yüksek katma değerli ihracata dönüştürmek olmalıdır."