Emre Aladağ
EMADDER, “kademeli emeklilik” için adil geçiş takvimini savunuyor; TBMM’de resmi taslak yok
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından, 9 Eylül 1999 sonrasında sigorta girişi olanların emeklilik koşullarında kademeli şekilde yaşın yükselmesi “adil geçiş” tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Bu tartışmaların odağında Emeklilikte Adalet Derneği (EMADDER) bulunurken, ekonomi yönetimi veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanıp Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunulmuş resmi bir kanun teklifi ya da hükümet çalışmasının henüz olmadığı belirtiliyor.
Dernek, süreçle ilgili temaslarını sürdürüyor; siyasi parti temsilcileri ve ilgili kurumlarla görüşmeler gerçekleştirerek taleplerini iletmeye devam ettiğini ifade ediyor. Ancak TBMM’ye sunulmuş resmi bir taslak bulunduğuna dair doğrulanabilir bilgi metinde yer almıyor. (emadder.org.tr)
Mevcut emeklilik çerçevesi nasıl işliyor?
Mevcut mevzuata göre 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olan kadınlar 58 yaşında ve 7000 prim günüyle, erkekler 60 yaşında ve 7000 prim günüyle emekliliğe hak kazanıyor. 1 Mayıs 2008 sonrasında işe girenlerde ise emeklilik yaşı kademeli olarak 65’e kadar yükseliyor.
EYT düzenlemesinin ardından, 9 Eylül 1999 sonrasında sigorta girişi olanlar kademeli emeklilik sistemine ilişkin düzenlemeleri daha yakından takip etmeye başladı. Sigorta girişi ile emeklilik yaşı arasındaki süre uzadıkça, kamuoyunda “emeklilikte adalet” tartışmaları 17 ile 20 yıl arasındaki fark vurgusuyla yeniden alevlendi.
EMADDER’in masaya koyduğu kademeli yaş ve prim tablosu
EMADDER, 1999 sonrası işe girenler için adil bir geçiş takvimi öneriyor. Derneğin kademeli emeklilik tablosunda yaş ve prim şartları sigorta giriş yılına göre farklılaşıyor.
| Sigorta giriş yılı | Kadın (yaş / prim günü) | Erkek (yaş / prim günü) |
|---|---|---|
| 1999-2000 | 43 / 6.400 | 45 / 6.400 |
| 2001 | 44 / 6.475 | 46 / 6.475 |
| 2002 | 45 / 6.550 | 47 / 6.550 |
| 2003 | 46 / 6.625 | 48 / 6.625 |
| 2004 | 47 / 6.700 | 49 / 6.700 |
| 2005 | 48 / 6.775 | 50 / 6.775 |
| 2006 | 49 / 6.850 | 51 / 6.850 |
| 2007 | 50 / 6.925 | 52 / 6.925 |
| 2008 | 51 / 7.000 | 53 / 7.000 |
Kademeli emeklilik konusunda hükümet cephesinden resmi bir adım atılıp atılmayacağı, önümüzdeki dönemde gündemdeki yerini koruyor.
Meclis’te resmi hükümet taslağı ne durumda?
EMADDER, süreci takip ederken TBMM’de milletvekilleri ve siyasi parti temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdiğini belirtiyor. Ancak ekonomi yönetimi veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanıp TBMM’ye sunulmuş, EMADDER’in “adil geçiş takvimi” çerçevesine doğrudan karşılık veren bir resmi kanun teklifi ya da hükümet çalışmasının bulunduğuna dair doğrulanabilir bir ifade metinde yer almıyor.
Prime dayalı kademeli emeklilik fikri daha önce Meclis’e taşındı
Kademeli emeklilik tartışmalarının Meclis’e de yansıdığı bir diğer işaret, TBMM’de yer alan bir önerge metninde “prime dayalı kademeli emeklilik sistemi” kurulmasına yönelik çalışma/taslak bulunup bulunmadığının sorulması oldu. Metinde, EYT kapsamındaki yaşa ilişkin düzenlemeye atıf yapılarak, ödenmiş prim gün sayısını esas alan bir kademeli sistemin kurulmasına yönelik bakanlık çalışması olup olmadığı sorusu yer alıyor. (cdn.tbmm.gov.tr)
Kademeli emeklilikte adil geçiş takvimi tartışmaları, yalnızca emeklilik hakkı kazanma takvimini değil, çalışma hayatının planlanmasını da etkiliyor. 9 Eylül 1999 sonrasında sigorta girişi olan geniş bir kesim için yaşa bağlı bekleme süresi arttıkça, istihdamda kalma/çıkma kararları ile bireysel finansal planlama üzerinde baskı oluşması muhtemel görülüyor.
EMADDER’in önerdiği yaş-prim birlikte kurgusu, karar mekanizmasının netleşmesi halinde “öngörülebilirlik” üzerinden toplumsal gerilimin azalmasına katkı sağlayabileceği değerlendirilirken, resmi hükümet taslağının açıklanmaması, taleplerin siyasi temas aşamasında kalmasına ve kamuoyundaki beklentilerin belirsizlik içinde sürmesine neden oluyor.