Emre Aladağ
Çorum'un Boğazkale ilçesinde yer alan Boğazköy/Hattuşa Örenyeri sınırlarında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda, tarihin bilinen ilk yazılı barış metni kabul edilen Kadeş Barış Antlaşması'na ait yeni bir çivi yazılı kil tablet parçası keşfedildi. Hitit kraliyet sarayının konuşlandığı Büyükkale bölgesinde gün yüzüne çıkarılan eserin, antlaşmanın Akadça dilinde kaleme alınmış orijinal nüshalarından birinin ön yüzünü oluşturduğu bilimsel incelemelerle kanıtlandı.
Bakan Mehmet Nuri Ersoy Tarihi Keşfi Duyurdu
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, resmi sosyal medya hesapları üzerinden yaptığı duyuruda söz konusu keşfin dünya diplomasisi ve Anadolu medeniyeti açısından taşıdığı kritik öneme dikkat çekti. Anadolu Ajansı ve yerel kaynakların aktardığı resmi bilgilere göre, yeni bulunan satırların iki devlet arasında iltica eden sığınmacılara yapılacak muameleleri kapsadığını vurgulayan Bakan Ersoy, açıklamasında şu değerlendirmede bulundu:
"İnsanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler, binlerce yıl öncesinden bugünümüze güçlü bir mesaj taşıyor. 21 Eylül Dünya Barış Günü’nde kamuoyuyla paylaştığımız bu kıymetli keşif, Anadolu’nun barış ve diplomasi tarihindeki köklü yerini bir kez daha ortaya koyuyor."
Bölgesel gelişmelere ve Orta Doğu'daki çatışmalara işaret eden Bakan Ersoy, binlerce yıllık mirasın tüm insanlığa vicdani sorumluluk yüklediğini belirtti. Açıklamasında Filistin halkının durumuna da değinen Bakan, kazı heyeti ile projeye emek veren bilim insanlarını tebrik ederek değerlendirmesini sürdürdü:
"Binlerce yıl öncesinden günümüze ulaşan bu miras, insan hayatını ve onurunu koruma sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Filistinli kardeşlerimiz başta olmak üzere, tüm insanların güven içinde, barış ve huzurla yaşayacağı bir gelecek diliyoruz."
Bir Yıllık Titiz Bilimsel İnceleme
Kazı çalışmalarında Büyükkale mevkisindeki "E" yapısı civarında topraktan çıkarılan tablet parçası, uzman araştırmacılar tarafından yaklaşık bir sene süren ayrıntılı bir laboratuvar ve filolojik inceleme sürecine tabi tutuldu. Yapılan detaylı analizler neticesinde eserin, Hitit Hükümdarı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında mühürlenen barış metnine ait olduğu kesinleştirildi.
Çivi yazılı parçanın, antlaşma metninin 12–20. maddeleri arasına denk gelen hükümleri içerdiği açıklandı. Bazı kısımları kırık ve tahribata uğramış durumdaki tabletin okunabilen satırlarında; Hatti topraklarından kaçanlar ile Mısır'dan sığınan şahısların hakları ve meskenlerin dokunulmazlığına dair kesin bağlayıcı kurallar yer alıyor.
Dünya Müzelerindeki Parçalar Tamamlanıyor
Tarihi antlaşmanın Mısırca kopyası Nil kıyısındaki tapınakların taş duvarlarına hiyerogliflerle kazınmışken, çivi yazılı Akadça kil tabletler ilk olarak 1906–1912 yılları arasında Hattuşa'daki eski kazılarda bulunmuştu. O dönem gün ışığına kavuşturulan parçalar günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Berlin Önasya Müzesi ve Rusya'daki St. Petersburg Ermitaj Müzesi envanterinde sergileniyor.
Ortaya çıkarılan son tablet parçası, Hattuşa arşivindeki eksik kil tablet serisinin tamamlanması adına arkeoloji dünyasına büyük katkı sağlıyor. Kazı heyeti, metnin kayıp kalan diğer bölümlerini tespit etmek amacıyla Büyükkale sahasındaki kazı ve tarama çalışmalarına kesintisiz devam ediyor.