Emre Aladağ
Anadolu Ajansı muhabirinin yaptığı derlemeye göre, Rusya'nın enerji gelirlerini azaltmayı hedefleyen Ukrayna'nın rafineri ve ihracat altyapılarına yönelik saldırılarını yoğunlaştırması ile Körfez ülkelerindeki petrol ve petrol ürünü ihracatının aksaması, küresel motorin arzının önemli bir bölümünün piyasaya ulaşmasını engelliyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki Kesintinin Küresel Etkileri
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, normal koşullarda Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü taşınıyor. Akışların ciddi ölçüde yavaşlaması, özellikle dizel, jet yakıtı ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) gibi rafine ürünlerdeki arz kayıplarını artırıyor.
Körfez ülkelerindeki rafinerilerden çıkan motorin ve gaz yağı ürünlerinin önemli bir bölümü Asya, Avrupa ve Afrika pazarlarına deniz yoluyla ulaştırılıyor. Bu ticaret rotasının doğrudan etkilenmesi, piyasada ham petrolün yanı sıra kullanıma hazır motorin arzını da azaltıyor.
Uluslararası Piyasalar ve İhracat Rakamları
IEA'nın eylül ayı Petrol Piyasası Raporu'na göre, Körfez ülkelerinin net motorin ve gaz yağı ihracatı ağustosta günlük ortalama 390 bin varil seviyesinde gerçekleşti. Bu rakam, Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamalar sebebiyle savaş öncesi seviyenin dörtte birinin biraz üzerinde kaldı.
Körfez ülkeleri ile Rusya'nın toplam net dizel ve gaz yağı ihracatı, ağustosta şubat ayına kıyasla günlük 1,6 milyon varil daha düşük gerçekleşti. Söz konusu ülkeler, şubatta küresel deniz yoluyla yapılan petrol ürünü ticaretinin yaklaşık yüzde 45'ini oluşturuyordu.
Fiyatlarda ve Rafineri Marjlarında Tarihi Yükseliş
Almanya ve Fransa'da ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 1,8 Euro seviyesinde bulunan motorin fiyatları, eylül ortasında 2,4 avro seviyesine yükseldi. ABD'de motorinin galon fiyatı 28 Şubat'ta 3,75 dolar seviyesindeyken 11 Eylül'de ilk kez 6 doların üzerine çıktı. Rusya'da ise 27 Şubat öncesinde litre başına yaklaşık 77 ruble olan motorin fiyatı, eylül ortasında 82-83 rubleye çıktı.
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, 2026'nın ikinci çeyreğinde ABD'de motorin ve jet yakıtı için rafineri marjları bir önceki yılın aynı dönemine göre iki kattan fazla arttı. Aynı dönemde benzin rafineri marjındaki artış yaklaşık yüzde 60 oldu. IEA da ağustosta Atlantik Havzası'ndaki rafineri marjlarının rekor seviyeye ulaşmasında özellikle yükselen motorin marjlarının etkili olduğunu bildirdi.
Türkiye'deki Pompa Fiyatları ve Eşel Mobil Sistemi
Türkiye'de motorin fiyatlarının oluşumunda uluslararası petrol ve petrol ürünü fiyatlarının yanı sıra döviz kuru, rafineri çıkış veya ithalat fiyatları, dağıtıcı ve bayi marjları ile vergiler etkili oluyor. Türkiye'de motorin fiyatları 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 60-62 lira seviyesindeyken eylül içinde 100 lira civarlarına çıktı.
Türkiye'deki benzin ve motorin fiyatlarının hesaplanmasında Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları referans alınıyor. Motorinde Platts European Market Scan'de yayımlanan CIF MED (Genova/Lavera) 10 ppm ULSD fiyatı izleniyor. Türkiye, benzin ihtiyacının tamamına yakınını yerli rafinerilerden karşılarken motorin ihtiyacının yaklaşık yüzde 53'ünü yurt içi üretimden, yüzde 47'sini ise ithalat yoluyla karşılıyor.
Türkiye, küresel piyasalardaki olağanüstü fiyat hareketlerinin tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla 5 Mart'ta Eşel Mobil sistemini devreye soktu. Sistem, uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimin pompa fiyatlarına etkisini vergiler üzerinden dengeleyerek akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamayı amaçlayan bir mekanizma olarak uygulanıyor.