Okan AVŞAR
Marmara Denizi sularında son dönemde gözlemlenen orkinos popülasyonundaki dikkat çekici hareketlilik, deniz suyu sıcaklıklarındaki değişim ve hayata geçirilen çevre politikalarının somut neticesi olarak değerlendiriliyor. İhlas Haber Ajansı tarafından aktarılan bilgilere göre, kirlilik oranlarındaki düşüşe paralel şekilde bölgede sayıları katlanan yemlik canlılar, dev yırtıcıları yeniden iç sulara çekmeyi başardı.
Orkinosların İki Büyük Üreme Alanından Biri Akdeniz
Küresel ölçekte olağanüstü mesafeleri katedebilen göçmen canlılar üzerine değerlendirmelerde bulunan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Burak Daban, türün biyolojik yaşam döngüsünü şu sözlerle aktardı:
"Dünya üzerinde Meksika Körfezi ve Akdeniz olmak üzere iki büyük üreme havzası yer alıyor. Mayıs ile haziran döneminde Akdeniz'e akın eden balıklar, su sıcaklığının 24 santigrat derece ve üzerine ulaştığı alanları tercih ediyor. Bölgede yumurtlama evresini tamamlayan kafileler, bir süre beslendikten sonra suların serinlemesiyle Atlantik Okyanusu yolculuğuna koyuluyor."
Antik Çağlardan 1915 Kayıtlarına Uzanan Varlık
Türün iç denizlerde bulunmasının şaşırtıcı olmadığını vurgulayan bilim insanı, tarihî arşivlerin bu durumu kanıtladığını belirtti. Antik doğa yazarı Plinius tarafından M. S. 73 senesinde kaleme alınan metinlerde bu canlıların Karadeniz'e kadar uzandığı belgeleniyor. Eski İstanbul Balıkhali Müdürü Karekin Deveciyan ise 1915 yılındaki eserinde yalnızca Boğaz dalyanlarında senelik 500 ton civarında av yapıldığını aktarıyor.
"Ekonomik değeri fevkalade yüksek olan bu balıklar, besin zincirinin en üst basamağında yer alıyor. Hamsi, çaça, sardalye, palamut, kolyoz ve uskumru gibi küçük pelajik türleri izleyerek yoğun avlanma sahalarına yöneliyorlar."
Müsilaj Eylem Planı ve Küçük Pelajik Canlıların Artışı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde sanayi kuruluşları ve yerel yönetimlerle yürütülen sıkı denetim mekanizmaları ile uygulanan caydırıcı cezalar, deniz ekosistemindeki organik yükü hafifletti. Azot ve fosfor baskısının gerilemesi neticesinde yemlik balık stoklarının güçlendiğini kaydeden uzmanlar, ileri biyolojik arıtma tesislerinin eksiksiz devrede kalmasının zorunluluğuna dikkat çekiyor.
Ekosistem dengesinin korunması adına Tarım ve Orman Bakanlığı eliyle gırgır teknelerine getirilen hamsi kota uygulaması gibi koruyucu adımlar, denizlerdeki trofik zincirin ve orkinos gibi tepe avcıların Marmara'daki varlığını kalıcı kılacak en önemli güvence olarak öne çıkıyor.