Emrah Aladağ
Sürdürülebilir yatırımlara yönelik finansal kaynakları artırmayı ve piyasalardaki yanıltıcı çevre dostu imaj (yeşile boyama) uygulamalarını engellemeyi hedefleyen Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, resmen yürürlüğe girdi. Resmî Gazete'de yayımlanarak devreye alınan bu yeni düzenleme, ekonomik faaliyetlerin çevresel uyumluluğunu kesin kurallara bağlarken, kurumlara da şeffaflık temelinde detaylı raporlama sorumlulukları yüklüyor.
Bir Faaliyetin 'Yeşil' Kabul Edilme Şartları Neler?
Yeni mevzuat uyarınca, herhangi bir iktisadi adımın taksonomiye uygun sayılması adına üç temel kriterin eşzamanlı olarak yerine getirilmesi mecburiyeti getirildi. Öncelikle söz konusu faaliyetin, belirlenen ekolojik hedeflerden en az birisine ciddi düzeyde fayda sunması, diğer amaçlara ise hiçbir şekilde zarar vermemesi bekleniyor. Ayrıca firmaların, asgari düzeydeki sosyal güvenlik tedbirlerine de harfiyen uyması zorunlu kılındı.
Asgari Sosyal Koruma Standartlarının Kapsamı
Uygulanacak sosyal standartlar; sadece yerel iş ve güvenlik kanunlarıyla sınırlı kalmayacak. Aynı zamanda Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ana sözleşmelerini, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi metnini, OECD rehberlerini ve Birleşmiş Milletler iş dünyası ilkelerini de doğrudan kapsayacak.
Altı Temel Ekolojik Hedef Belirlendi
Yönetmeliğin omurgasını oluşturan altı farklı çevre vizyonu tanımlandı. Bu hedefler; sera gazı salımlarının düşürülmesi, iklim krizine adaptasyon, su ve deniz varlıklarının korunarak sürdürülebilir kullanıma açılması, döngüsel ekonomi modeline geçilmesi, kirliliğin engellenmesi ve son olarak ekosistemler ile biyolojik çeşitliliğin onarımı şeklinde sıralanıyor. Firmaların bu hedeflere ne ölçüde yaklaştığı, Başkanlık makamınca oluşturulacak teknik analiz kriterleri vasıtasıyla denetlenecek.
Fosil Yakıta 'Yeşil' Vizesi Verilmeyecek
Düzenlemenin en çok dikkat çeken ve kesin hatlarla çizilen kısımlarından biri ise fosil enerji kaynaklarına yönelik getirilen kısıtlama oldu. Bilimsel gelişmelere göre sürekli güncellenecek olan teknik ölçütler ışığında, bu alandaki üretim süreçlerine geçit verilmeyecek.
"Katı fosil yakıtların kullanıldığı üretim faaliyetleri, çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyet kapsamında ele alınmayacaktır."
Şirketlerin Harcamaları ve 2029 Geçiş Süreci
Taksonomi kuralları çerçevesinde işletmelerin çevre performansı; elde ettikleri gelir üzerinden, operasyonel harcamaları (Opex) ve yatırım bütçeleri (Capex) mercek altına alınarak izlenecek. Aracı kurumlar, bankalar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ile sigorta/reasürans ve emeklilik firmalarına taksonomi raporlaması zorunluluğu getirildi. Ancak söz konusu finansal kuruluşların sisteme tamamen entegre olabilmesi için 1 Ocak 2029 tarihine kadar bir geçiş ve uyum süreci tanındı.
Kamusal Şeffaflık ve Kurulacak Yeni Komite
Tüm bildirim ve kayıt işlemleri, yeni hayata geçirilecek Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi aracılığıyla dijital ortamda koordine edilecek ve buraya aktarılan dokümanlar kamuoyunun erişimine kesintisiz açık tutulacak. Aynı düzenlemeyle beraber sahadaki uygulamaları yönlendirmek üzere 15 kişiden oluşan bir Türkiye Yeşil Taksonomisi Komitesi de faaliyete geçiriliyor.
İdari Yaptırımlar Devrede
Kurulan heyetin içerisinde, ilgili bakanlıkların uzmanları haricinde SPK, BDDK, SEDDK, KGK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) gibi finansal piyasaları denetleyen kurumların temsilcileri görev üstlenecek. Taksonomi bildirim yükümlülüğünü ihlal edenler veya "yeşile boyama" yaparak gerçeğe aykırı veri sunan kurumlar hakkında, 7552 sayılı İklim Kanunu direktifleri çerçevesinde ağır idari para cezaları uygulanacak ve böylece Türkiye'de sürdürülebilirlik sınıflandırmasında yeni bir dönem resmen başlamış olacak.